AÇIK BİLİM EKOSİSTEMİNDE KÜTÜPHANELERİN YÜKSELEN ROLÜ: EARMA DENEYİMİ ÜZERİNDEN BİR DEĞERLENDİRME

"Günümüzde kütüphaneler, araştırma süreçlerini geleneksel bilgi hizmetlerinin ötesine taşıyarak; planlama aşamasından sonuçların görünür kılınmasına kadar açık bilim ekosisteminin en stratejik paydaşlarından biri haline geliyor."

Fadime Taşçı | Özyeğin Üniversitesi Arşiv Hizmetleri Yöneticisi

European Association of Research Managers and Administrators (EARMA) – Türkçe adıyla Avrupa Araştırma Yöneticileri ve İdarecileri Derneği – Avrupa'da araştırma yönetimi alanında faaliyet gösteren profesyonelleri bir araya getiren uluslararası bir meslek kuruluşudur. 1995 yılında kurulan EARMA; üniversiteler, araştırma kuruluşları, fon sağlayıcı kurumlar ve özel sektör temsilcilerinden oluşan geniş bir üyelik ağına sahiptir.

EARMA'nın temel amacı, araştırma yöneticileri ve idarecilerinin mesleki gelişimini desteklemek, araştırma yönetimi alanında iyi uygulamaların paylaşılmasını sağlamak ve Avrupa'da araştırma yönetimi mesleğinin görünürlüğünü artırmaktır. Bu kapsamda eğitim programları, tematik çalışma grupları, uluslararası iş birlikleri ve yıllık konferanslar düzenlemektedir. Açık bilim, araştırma veri yönetimi, araştırma etiği, araştırma etkisi ve dijital dönüşüm gibi güncel konular EARMA faaliyetlerinin önemli başlıkları arasında yer almaktadır.

Özellikle EARMA Yıllık Konferansı, araştırma yöneticileri, proje uzmanları, teknoloji transfer ofisi çalışanları ve araştırma destek hizmetlerinde görev alan profesyoneller için önemli bir bilgi paylaşım ve ağ oluşturma platformu niteliği taşımaktadır. Bu etkinlikler yalnızca proje yönetimi ve fon süreçleri açısından değil, araştırma süreçlerinin desteklenmesinde giderek daha fazla sorumluluk üstlenen kütüphaneler açısından da önemli fırsatlar sunmaktadır.

Bu kapsamda, EARMA Conference 2026 Poster Session programı çerçevesinde, Özyeğin Üniversitesi Kütüphanesi ve Teknoloji Transfer Ofisi (TTO) iş birliğiyle geliştirilen “Open Science and Research Management: Strengthening Responsibility, Participation, and Sustainability through Intra-Institutional Collaboration” başlıklı poster çalışması sunulmuştur. Çalışmada, araştırma süreçlerinin yalnızca proje geliştirme aşamasıyla sınırlı olmadığı; araştırma veri yönetimi, açık erişim uygulamaları, kurumsal politikalar ve paydaşlar arası iş birliğinin bütüncül bir yaklaşımla ele alınması gerektiği vurgulanmıştır.

Poster kapsamında, kütüphanenin araştırma veri yönetimi planlarının hazırlanması, FAIR ilkeleri doğrultusunda veri yönetimi süreçlerinin desteklenmesi, kurumsal arşiv yönetimi ve açık erişim uygulamalarındaki rolü ele alınırken; TTO'nun proje geliştirme, fon başvuruları, üniversite-sanayi iş birlikleri ve ticarileştirme süreçlerine sağladığı katkılar değerlendirilmiştir. Sunum sırasında katılımcıların ilgisi özellikle kurum içi iş birliği modelinin sürdürülebilirliği, uygulanabilirliği ve farklı kurumlara uyarlanabilirliği üzerinde yoğunlaşmıştır.

Konferans süresince öne çıkan konulardan biri de açık bilim yaklaşımının araştırma yönetimindeki artan etkisi olmuştur. EARMA'nın konferans programlarında, eğitim faaliyetlerinde ve tematik çalışma gruplarında açık bilim konusuna verilen önem, bu dönüşümün somut göstergelerinden biridir. Bu gelişmeler, kütüphanelerin araştırma ekosistemindeki rolünü geleneksel bilgi hizmetlerinin ötesine taşımaktadır.

Günümüzde kütüphaneler; araştırma çıktılarının açık erişimle paylaşılması, telif hakları ve lisanslama süreçleri, araştırma veri yönetimi planlarının hazırlanması, FAIR ilkelerinin uygulanması ve kurumsal arşivlerin yönetimi gibi alanlarda aktif sorumluluk üstlenmektedir. Ayrıca araştırmacılara uygun yayın kanallarının belirlenmesi, açık erişim yayıncılık süreçleri ve yayın anlaşmaları konusunda danışmanlık desteği sağlamaktadır.

Araştırma sürecinin planlama aşamasından sonuçların görünür kılınmasına kadar uzanan bu katkılar, kütüphanelerin araştırma ekosisteminin stratejik paydaşlarından biri haline geldiğini göstermektedir. Bu nedenle kütüphanelerin, Teknoloji Transfer Ofisleri ve EARMA gibi uluslararası araştırma yönetimi ağlarıyla iş birliği içinde çalışması; açık bilim ilkeleriyle uyumlu, sürdürülebilir ve güçlü bir araştırma altyapısının oluşturulmasına önemli katkı sağlamaktadır.

EARMA, bu yaklaşımı yalnızca konferanslar ve çalışma gruplarıyla değil, eğitim faaliyetleriyle de desteklemektedir. Bu kapsamda geliştirilen EARMA Academy, araştırma yönetimi alanında çalışan profesyonellere yönelik yapılandırılmış eğitim ve sertifikasyon programları sunarak bireysel ve kurumsal kapasitenin geliştirilmesine katkıda bulunmaktadır.

Sonuç olarak EARMA, araştırma yönetimi alanında önemli bir uluslararası platform olmanın ötesinde, açık bilim ekseninde dönüşen araştırma ekosisteminde kütüphanelerin stratejik rolünü görünür kılan, kurumlar arası iş birliklerini teşvik eden ve mesleki gelişimi destekleyen önemli bir yapı olarak öne çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler:

Açık Bilim, Araştırma Yönetimi, Araştırma Veri Yönetimi, Açık Erişim, Kurumsal Arşivler, Kütüphaneler, Araştırmacı Destek Hizmetleri, FAIR İlkeleri, Teknoloji Transfer Ofisi, EARMA