AYDINLANMANIN VE KÜTÜPHANECİLİĞİN UNUTULMAZ İSMİ: PROF. DR. JALE BAYSAL’I SAYGI VE SEVGİYLE ANIYORUZ

Türkiye’de kütüphanecilik disiplininin ve mesleki örgütlenmenin en güçlü yapı taşlarından, kütüphanecilik alanının ilk kadın profesörü, akademisyen, yazar ve sivil toplum önderi Prof. Dr. Jale Baysal’ı, 12 Ağustos 2009 tarihindeki aramızdan ayrılışının yıldönümünde derin bir saygı, sevgi ve minnetle anıyoruz.

1926 yılında Kayseri’de dünyaya gelen Prof. Dr. Jale Baysal, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden mezun olduktan sonra meslek hayatına Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nde adım atmıştır. İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Genel Kitaplığı Müdürlüğü görevini yürüttüğü yıllarda kütüphaneyi kullanıcılar, araştırmacılar ve akademisyenler için adeta bir "kültür ve hazine dairesine" dönüştürmüş; mesleki nezaketi, disiplini ve çağdaş yönetim anlayışıyla dönemin örnek kütüphane yöneticisi olmuştur.

Prof. Dr. Rudolf Juchhoff ile birlikte İstanbul Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümü’nün temellerinin atılmasında ve kurumsallaşmasında tarihî bir rol üstlenen Baysal, 1972 yılında Doçent, 1974 yılında ise Türkiye’nin kütüphanecilik alanındaki ilk kadın profesörü unvanını almıştır. Bölüm Başkanlığı döneminde; lisansüstü eğitimin nitelik kazanmasından uluslararası bilgi ve belge yönetimi ağlarına entegrasyona, mesleki yayınların artırılmasından genç akademisyenlerin yetişmesine kadar sayısız yeniliğe imza atmıştır.

Jale Baysal, yalnızca akademik kürsülerde değil; bilginin, kitabın ve kadının toplumsal özgürleşmedeki gücüne inanan bir Cumhuriyet aydını olarak sahadadır:

• Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’nın kurucu üyeleri arasında yer alarak Türkiye’nin ilk kadın merkezli belgeleme ve arşiv alanının kurulmasına ve IBB imkânlarıyla Fener’deki tarihi binasına kavuşmasına öncülük etmiştir.

• Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği (ÇYDD) Genel Başkan Yardımcılığı görevini üstlenerek Anadolu’nun en ücra köşelerine okul kütüphaneleri ve kitaplıklar kazandırma projelerini yönetmiştir.

• Tarih Vakfı ve İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Merkezi’nin kuruluş süreçlerinde aktif sorumluluklar üstlenmiştir.

  
  

Mesleki ve bilimsel eserlerinin yanı sıra edebiyata ve tiyatroya olan tutkusuyla da bilinen Prof. Dr. Jale Baysal, matbaanın Türkiye’deki doğuşunu ve toplumsal etkilerini konu alan "Cennetlik İbrahim Efendi" adlı tiyatro oyunuyla ödül kazanmış; sanat, kültür ve bilimi potasında eriten entelektüel duruşuyla tüm kütüphanecilik camiasına ilham vermiştir.

"Toplumumuzla kitaplıklarımız arasında gözle görülür bir kopukluk vardır..." diyerek kütüphanelerin toplumsal işlevini ve imajını sorgulayan Baysal, yaşamı boyunca bu kopukluğu onarmak, kütüphaneleri toplumun kalbi haline getirmek için mücadele etmiştir.

Türk Kütüphaneciler Derneği İstanbul Şubesi ve TKDHub-İstanbul ailesi olarak; zarafeti, yetiştirdiği öğrencileri, kaleme aldığı yapıtları ve Cumhuriyet değerlerine olan sarsılmaz bağlılığıyla kütüphanecilik meşalesini geleceğe taşıyan Değerli Hocamız Prof. Dr. Jale Baysal’ın aziz hatırası önünde saygıyla eğiliyoruz.

Kaynakça

Aysel Yontar (2009). Türkiye'de Kütüphanecilik Alanında İlk Kadın Profesör ve Cumhuriyetimizin Zarif Bir Temsilcisi: Rahmetli Hocam Prof. Dr. Jale Baysal. Türk Kütüphaneciliği, 23(3), 633-637. https://tk.org.tr/index.php/TK/article/download/525/518

Bianet (2012). Jale Baysal Kütüphanecilik Bölümü'nde 25 Yıl. https://bianet.org/haber/jale-baysal-kutuphanecilik-bolumu-nde-25-yil-137158

Biyografya. Jale Baysal Hayatı ve Eserleri. https://www.biyografya.com/tr/biographies/jale-baysal-856e4975

Çağdaş Yaşam TV (2024). Türkiye’de Kütüphanecilik Alanında İlk Kadın Profesör Prof. Dr. Jale Baysal. https://www.youtube.com/watch?v=cX5Qxh5L2W0

Cumhuriyet Gazetesi Archive (2009). Prof. Dr. Jale Baysal Toprağa Verildi. https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/prof-dr-jale-baysal-topraga-verildi-80148

DergiPark / Türk Kütüphaneciliği. Jale Baysal Özel Sayısı ve Makaleleri. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/814282  https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/814300

Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı. Kurucu Üyemiz Jale Baysal’ı Anma Bildirimi. Facebook Gönderisi

NTV Radyo SoundCloud Archive. İz Bırakan Kadınlar: Jale Baysal Bölümü. https://soundcloud.com/ntvradyo/iz-birakan-kadinlar-jale-baysal

Özyeğin Üniversitesi Kadın Yazarlar Veritabanı. Prof. Dr. Jale Baysal Biyografisi. https://womenwriters.ozyegin.edu.tr/tr/node/331

Prezi. Jale Baysal'ın Hayatı ve Mesleki Mücadelesi Sunumu. https://prezi.com/p/jsi434zfmyop/jale-baysaln-hayat/