REFERANS KÜTÜPHANECİSİ YOL MU GÖSTERİR? YOLU YENİDEN Mİ ÇİZER?

Selim Başaran Eyüpsultan Belediyesi Kütüphaneleri

Ülkemizde ‘’Kütüphaneci’’ denilince kütüphane kullanıcısının ve hatta kütüphaneye yolu  düşen herkesin zihninde canlanan kütüphaneci profili, çoğu yerde ‘’Kütüphane Personeli’’  diye tabir edilen kütüphanecilerin görev ve sorumlulukları, dışarıdan bir göz ile bakıldığında  ‘’Kitapları rafa dizen ve kitap isteyen kullanıcılara kitabı bulup getiren kişi’’ olarak halk  arasında iki temel sorumluluğu olarak bilinen bir meslek grubu dememiz, düz bir bakış  açısıyla ve ne yazık ki şu anki toplum gözünde ki mesleğimizin yeri açısından yanlış bir  cümle olacağını düşünmüyorum.  

Biraz düz bakış açısından kurtulup, evrensel bir bakış açısıyla referans kütüphaneciliğinin,  sadece görevinin ‘’Kitap isteyen kullanıcıya kitabı bulup getiren kişi’’ olmadığını biliyoruz ve  iş sahasında kütüphanelerde referans hizmetlerinin gittikçe gelişip büyüdüğünü görüyoruz,  şahit oluyoruz. Peki bu kapsamda araştırmacılara, kullanıcılara, kütüphanelerde referans  hizmeti verirken, referans kütüphanecisi, bilgi ve birikimini, araştırma yapacak olan  kullanıcının konusuna ne kadar veya ne şekilde referans olması gerekmektedir. Özellikle de  referans kütüphanecisinin de hâkim olduğu bir konu üzerinde, araştırmacının talep ettiği  referans hizmetinde, uygulanan hizmet, araştırmacıya yol mu gösterir ? Yoksa bu hususta  referans kütüphanecisinin, vermiş olduğu çok iyi bir hizmet, araştırmacının yolunun tekrardan  çizilmesini mi sağlar? İki farklı bakış açısı ile referans hizmetleri hakkında konuşabiliriz. 

Bu kapsamda düşünecek olursak kütüphanelerden yararlanan araştırmacıların çalışmalarında  referans kütüphanecisinin büyük katkısı bulunmaktadır. Bu katkı ne kadar olmalıdır? Sorusu  yazımızın asıl sorusu olarak değerlendirilebilir. 

Gelişen ve değişen dünyamızda, toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda referans kütüphaneciliği  yeniden tanımlanmaktadır. Modern Referans anlayışı araştırmacıların işini oldukça  kolaylaştırmaktadır. İki farklı bakış açısına da yanlış demek doğru olmamakla beraber iki  bakış açısını kabul de etmeyebiliriz. Bir referans sınırını savunabiliriz. Yazımızın ilerleyen  kısımlarında bakış açısı değerlendirmeleri ile referans hizmetleri ve kullanıcı arasındaki bağ  ve sınırı daha net ifade etmekteyiz. 

Aslında referans kütüphaneciliğine dair bu iki farklı bakış açısı bize referans hizmetinin  yaşamayı sürdüren doğal bir hizmet olduğunu göstermektedir. Referans kütüphanecisinden ne  tamamen kurallarla çevrili, soğuk ve mesafeli bir hizmet, ne de kullanıcıların yönelttiği her  soruya anında cevap verebilecek, romantik bir beklentiye girebiliriz. Günlük kütüphane  hizmetlerinin pratiğinde şunu çok net görebiliriz, her kullanıcı aynı profilde değildir, bazı  kullanıcılar ne aradığını bilir fakat nasıl bulacağını bilmez; bazı kullanıcılarsa ne aradığını  bile bilmeden kütüphanelere gelebilir. 

İşte referans kütüphanecisinin de asıl değeri burada ortaya çıkmaktadır, sadece kaynak  gösteren değil, düşünmeye sevk eden, yönlendiren kişidir referans kütüphanecisi.

Bu yüzden referans hizmetini sadece soru, cevap ilişkisine indirgemek eksik kalmaktadır.  Doğrudan kaynak göstermekten ziyade o bilgiye ulaşma yollarını göstermek, alternatif bakış  açılarını ve sınırlarını göstermektir. Çünkü referans hizmetinin amacı kullanıcıyı bir kere  tatmin etmek değil onu bilgiyi bulabilme ve araştırma yönlerini öğretmeyi amaçlamaktadır.  Bu kalitede hizmet verebilmekte zamanla, tecrübeyle ve güçlü bir iletişimle mümkündür. Öte  yandan şunu da kabul etmek gerekmektedir, her soru derin bir araştırma gerektirmemektedir,  bazen basit bir yönlendirme, rafta bir yer numarası gösterme yeterli olabilmektedir. Aslında  referans kütüphaneciliğinin de gücü burada yatmaktadır, ince yaklaşımlar ve doğru iletişimi  kuvvetli kütüphanecilerdir. Her soruya aynı ciddiyetle fakat aynı yoğunlukla yaklaşmamak  hizmetin sürdürülebilirliği açısından da önemlidir.  

Referans kütüphaneciliği ne yalnızca kaynak bilenlerin işi ne de her şeyi çok bilenlerin  alanıdır. Mesleğimizin bu alanını doğru soruyu sorabilen, kullanıcıyı dikkatle dinleyen ve  bilgiyi en doğru şekilde paylaşabilenlerin alanıdır diye yorumlayabiliriz. Yazımızın sonucunda  şu ana fikri çıkarabiliriz; Kullanıcıya ne verdik? değil, kullanıcı bizden ayrılırken ne öğrendi?  bu sorulara içtenlikle cevap verebiliyorsak, referans hizmetinde amacımıza ulaşabilmişizdir  diyebiliriz.