KÜÇÜK PRENS, YEREL DİLLER VE KÜLTÜREL ARŞİVLER

Fotoğraf: Anadolu Ajansı

Küçük Prens, yayımlandığı günden bu yana dünya çocuklarının ve yetişkinlerinin  hayatında özel bir yer edinen, zamansız, kült bir eserdir. Evrensel temaları ve özgün anlatımı sebebiyle pek çok dile çevrilmiş, bugün 659 farklı dil ve lehçede okurla  buluşmuştur. (Bu sayının içerisinde yapay dillerden üretilen kitaplar yoktur.) Bu  çeşitlilik, eserin yalnızca bir edebiyat metni değil; aynı zamanda kültürel belleği taşıyan  güçlü bir araç olduğunu da gösterir. 

Türkiye bağlamında ele alındığında, Küçük Prens’in şive ve ağızlarda yayımlanması  ayrı bir anlam kazanır. Türkçenin farklı ağızlarında ve Hemşince, Zazaca, Lazca,  Anadolu Ermenicesi ve Gürcüce gibi Anadolu dillerinde yayımlanan baskılar, her bir  topluluğun kültürel hafızasını görünür yapar. Bu çeviriler, yalnızca bir metnin başka bir  dile aktarımı değildir. Sözlü kültürün ve yerel anlatı biçimlerinin kayıt altına alınması  anlamına gelir. 

Denizli ağzında hazırladığım Küçük Prens çevirisi de bu yaklaşımın bir parçasıdır. Bu  çalışma, kaybolma riski taşıyan bir yerel dili belgelemeyi amaçlar. Kitabın Denizli’deki  devlet kütüphaneleri ile üniversite kütüphanesinde yer alması, onu yalnızca edebi bir  eser değil; aynı zamanda başvurulabilecek bir kaynak kitap haline getirir. Kütüphaneler  aracılığıyla bu tür çalışmaların erişilebilir olması, kültürel süreklilik açısından büyük bir  önem taşır. 

Bununla birlikte Küçük Prens’in Osmanlıca ve Göktürk alfabesiyle yayımlanmış  baskıları da bulunmaktadır. Bu kitaplar, eski yazı sistemlerini yaşayan bir miras olarak  korurken, çocuk edebiyatının tarih, dil ve alfabeyle nasıl iç içe geçebileceğini de  gösterir.  

Devlet ve üniversite kütüphanelerinde farklı dillerde, ağızlarda ve alfabelerde  yayımlanmış bu baskıların bulunması, kütüphaneleri birer kültürel arşiv haline getirir.  Her bir kitap, ait olduğu coğrafyanın dilsel ve kültürel bilgisini sessizce saklar.  Günümüzde Küçük Prens’in Türkiye’de yerel ağızlarda yapılan çevirileri Denizli ağzı  dışında Kıbrıs Türkçesi, Gaziantep, Bayburt, Doğu Trakya ağızları ve Kaşkay Türkçesi ile sınırlıdır. Bu durum, yerel diller ve ağızlar açısından yapılabilecek daha çok çalışma olduğunu gösterir. Bu dillerde ve ağızlarda yayımlanan eserler, yalnızca bugünün  okurlarına değil, geleceğin araştırmacılarına da seslenir.  

Küçük Prens, dillerin, alfabelerin ve kültürlerin kesiştiği bir noktada sembol olarak  durur.  

GÜL EZGİ KARAMAN