OKUL KÜTÜPHANELERİNDE AKRAN MENTORLUĞU VE NESİLLER ARASI OKUMA KÜLTÜRÜ: "KİTAP KARDEŞİM" PROJESİ

Elif ELÇİ Okul Kütüphanecisi Kültür Koleji Anadolu ve Fen Lisesi Bilgi Erişim Merkezi Sorumlusu

Giriş: Kütüphaneyi Yaşayan Bir Sosyal Platform Olarak Yeniden Kurgulamak

Günümüzde okul kütüphaneleri, sadece fiziksel materyallerin raflarda sergilendiği birer depo alanı değil; öğrencinin enformasyonla kurduğu ilişkiyi sanatsal, sosyal ve bilişsel bir üretim süreciyle birleştirdiği yaşayan birer ekosistemdir. Kültür Koleji Anadolu ve Fen Lisesi Bilgi Erişim Merkezi (BEM) olarak, kütüphane kullanım alışkanlıklarını sadece bireysel bir araştırma eylemiyle sınırlı görmüyor; kütüphanenin okulun sosyal dokusuna dokunan bir "etkileşim laboratuvarı" olması gerektiğine inanıyoruz. Bu inançla hayata geçirdiğimiz "Kitap Kardeşim" projesi, lise kademesindeki öğrencilerimizin birer akran mentörü olarak alt kademelere rehberlik ettiği, okuma eyleminin bir sosyal sorumluluğa dönüştüğü bir modeldir. Amerikan Okul Kütüphanecileri Derneği’nin (AASL) standartlarında sıkça vurgulanan "bilgi paylaşımı yoluyla topluluk bilincini artırma" ilkesini, bu proje ile okul koridorlarımıza taşıdık.

1. Uygulamanın Pedagojik Zemini ve Literatürle Olan Bağı

Bir okul kütüphanecisi olarak sahadaki en büyük gözlemim, okuma motivasyonunun sadece öğretmen yönlendirmesiyle değil, bir "rol model" etkisiyle çok daha hızlı ivme kazandığıdır. Projemizin temel metodolojisini oluştururken, IFLA’nın Çocuklar İçin Kütüphane Hizmetleri Rehberi'nde işaret edilen "kütüphanelerin çocuklar için ilham verici bir sosyal buluşma noktası olma" vizyonunu esas aldık. AASL’nin güncel eğitim standartlarına göre modern kütüphaneciler, artık sadece teknik iş süreçlerini yöneten değil, öğrencilerin bilgiyle kurduğu bağı yapılandıran birer "öğrenme lideri" konumundadır. "Kitap Kardeşim", tam da bu noktada IFLA ve UNESCO’nun ortaklaşa savunduğu kütüphanelerin yaşam boyu öğrenme becerilerini destekleyen temel bir bileşen olması prensibini, nesiller arası bir bağ kurarak pratik bir uygulamaya dönüştürmüştür.

2. 2025 Yılı Uygulama Takvimi ve Proje Durakları

Proje, 2025 yılı boyunca eğitim öğretim döneminin ruhuna uygun temalarla yapılandırılmış ve dört ana buluşma noktası üzerinden şekillendirilmiştir:

Ocak 2025 – Yaratıcı Drama ile Metne Dokunmak: İlk uygulamamızı Anadolu Lisesi 11. sınıf öğrencilerimizin öncülüğünde, 6 yaş Yeşil Kelebek Sınıfı ile gerçekleştirdik. "Yavru Ördek’in Masalı" kitabı merkezinde kurgulanan bu çalışmada, okuma eylemi pasif bir dinleme sürecinden çıkarılarak yaratıcı drama teknikleriyle canlandırılmıştır. School Library Journal (SLJ) literatüründe sıkça değinilen "hikaye anlatıcılığının bilişsel gelişim ve empati üzerindeki gücü", kütüphane ortamında bizzat gözlemlenmiştir. Lise öğrencilerimiz, minik kardeşleri için masalı fiziksel bir deneyime dönüştürmüşlerdir.

Nisan 2025 – İki Dilli Okuma ve Evrensel Bayram: 23 Nisan Çocuk Bayramı’nın coşkusunu kütüphanemizde farklı bir boyuta taşıdık. Anadolu Lisesi Hazırlık Sınıfı öğrencilerimiz, edindikleri yabancı dil yetkinliğini birer sosyal faydaya dönüştürerek anaokulu kademesine yönelik İngilizce hikaye okuma seansları düzenlediler. IFLA’nın kütüphanelerde dil çeşitliliği ve kültürel farkındalık hedefleriyle örtüşen bu çalışma, çocuklarımızın yabancı dille kütüphanenin güvenli ortamında tanışmalarına olanak sağlamıştır.

Eylül 2025 – Kurumsal Bellek ve 65. Yıl Mirası: Okulumuzun kuruluşunun 65. yıl dönümünü kutladığımız bu özel dönemde, kütüphanemizi bir "kurumsal hafıza merkezi" olarak konumlandırdık. Anadolu Lisesi 9. sınıf öğrencilerimiz, 6 yaş Turuncu Kelebek Sınıfı öğrencilerine okulun kuruluş hikayesini ve değerlerini içeren metinleri hem Türkçe hem de İngilizce dillerinde seslendirmişlerdir. Bu uygulama, kütüphanelerin kurumsal mirasın korunması ve aktarılmasındaki stratejik rolünü bir kez daha vurgulamıştır.

Ekim 2025 – Sanatla Harmanlanan Okuma: "Nokta" Atölyesi: Belki de yılın en renkli ve etkileşimli çalışması, Fen Lisesi 10. sınıf öğrencimizin rehberliğinde gerçekleştirilen ilkokul 1. sınıf buluşmasıydı. Peter H. Reynolds’ın dünyaca ünlü "Nokta" kitabının okunmasının ardından, lise öğrencimizle birlikte kütüphane masalarımızı birer sanat atölyesine çevirdik. SLJ’nin araştırmalarında vurgulanan "üreterek öğrenme" (Maker) yaklaşımını temel alarak, okunan metni noktalarla yapılan boyama uygulamasıyla taçlandırdık. Bu aşama, kütüphane algısını "keşif dolu bir laboratuvar" seviyesine yükseltmiştir.

3. Kazanımlar ve Profesyonel Değerlendirme

"Kitap Kardeşim" projesi, kütüphane pratiklerimizde şu somut çıktıları beraberinde getirmiştir:

Mentörlük ve Özgüven: Lise öğrencilerimiz, birer "rol model" olarak sorumluluk almanın getirdiği özgüvenle hitabet ve liderlik becerilerini geliştirmişlerdir.

Okuma Motivasyonu: Guthrie ve Wigfield'ın (2000) akademik çalışmalarında işaret ettiği gibi; sosyal etkileşimli okuma ortamları, öğrencilerin literatüre olan bağlılığını ve motivasyonunu doğrudan artırmaktadır.

Kütüphane Algısının Dönüşümü: Etkinliklerin merkezi olarak BEM'in seçilmesi, kütüphaneyi okulun "sessiz gücü" olmaktan çıkarıp, tüm kademelerin bir araya geldiği dinamik bir etkileşim alanı haline getirmiştir.

Sonuç

"Kitap Kardeşim", kütüphaneyi okulun fiziksel duvarlarının ötesine taşıyan ve toplumsal bir öğrenme modeli sunan bir projedir. Kuruluşumuzun 65. yılında bu çalışma, profesyonel kütüphane rehberliğinin ve akran etkileşiminin eğitim başarısına olan katkısını bir kez daha kanıtlamıştır. Geleceğin okuryazarlarını ve bilgi okuryazarı bireylerini, bu tür disiplinlerarası uygulamalarla yetiştirmeye kararlılıkla devam ediyoruz.

Kaynakça

AASL (American Association of School Librarians). (2018). National School Library Standards for Learners, School Librarians, and School Libraries. Chicago: ALA Editions.

Guthrie, J. T., & Wigfield, A. (2000). "Engagement and Motivation in Reading." Handbook of Reading Research, Vol. 3, 403-422.

IFLA (International Federation of Library Associations). (2015). IFLA School Library Guidelines. (2nd Revised Edition). The Hague: IFLA Professional Reports.

IFLA. (2018). Guidelines for Library Services to Children aged 0-18.

School Library Journal (SLJ). (2021). The Power of Storytelling and Maker-Centered Learning in School Libraries: Impact Reports.